قرآن به قرينهء مقام . تفسير : حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا يعنى : خداوند به كفار و طاغيان در مقابل پيامبران گذشته مهلت مىداد تا آن‌جا كه پيامبران نوميد مىشدند ، يعنى از نزول نصرت خود و شكست دشمن ، و ياران و اصحاب آنها نيز گمان مىكردند كه به آنها دروغ گفته شده ، يعنى از شدت امر و سختى كارزار در شُرف اين گمان قرار مىگرفتند ، يا برخى از آنها حتى گاهى اكثريت در چنين گمانى مىافتادند . « 1 » [ سنت انتقام از همهء مجرمان ] جَاءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّىَ مَن نَّشَاءُ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ يعنى : در آن حال بود كه نصرت ما فرا مىرسيد و كسانى را كه مىخواستيم ، يعنى پيامبران و يارانشان ، نجات مىيافتند . و هرگز عذاب ما از گروه گنهكاران بازگردانده نمىشود . يعنى همان عذاب ، كفار را فرامىگرفت و رد نمىشد . لَقَدْ كَانَ فِى قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِى الْأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِيثاً يُفْتَرَى يعنى : حقيقت اين است كه در سرگذشت و احوال پيامبران ، و يا يوسف و خويشانش ، عبرت و وسيلهء تنبّه و تذكّر براى صاحبان عقل و خرد است . و اين قرآن كلامى نيست كه قابل جعل و افترا باشد . يعنى اين همان است كه اگر آدميان و پريان گرد هم آيند و يكديگر را تقويت و با هم تبادل نيرو كنند ، نمىتوانند يك سوره از آن را بياورند . وَلكِن تَصْدِيقَ الَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَىءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ يعنى : و لكن اين قرآن كتابى است كه سراپا تصديق و تأييد است نسبت به آنچه جلو دست اوست ؛ يعنى از پيامبران گذشته و شرايع الهى و كتاب‌هاى آسمانى . و شرح و تفصيل است نسبت به همه چيز ؛ يعنى از امورى كه مورد نياز بشر در ابعاد وجودى اوست از عقايد

--> ( 1 ) . كه پيامبران از ايمان آوردن دشمنان نوميد مىشدند ، و دشمنان نيز يقين مىكردند كه تهديدهايى كه توسط پيامبران صورت گرفته ، دروغ بوده است .